Thực hành Phục hồi và Phương pháp Sư phạm Vòng tròn
Trên hành trình chuyển hóa những môi trường giáo dục trở nên công bằng và nhân văn hơn, Nhóm dự án dựa trên lý thuyết về Công lý Phục hồi trong giáo dục cùng với các lý thuyết giáo dục trong dẫn dắt xây dựng các chương trình học tập.
Ảnh: Mô hình Công lý Phục hồi
Tham khảo: Karp, David R. (2019). The little book of Restorative Justice for Colleges and Universities Repairing Harm and Rebuilding Trust in Response to Student Misconduct. Second Edition. Good Books.
Công lý phục hồi mang đến một cơ hội, khi 2 hay nhiều bên cùng tham gia vào tái kết nối những đứt gãy trong các mối quan hệ với cá nhân, liên cá nhân và liên thế hệ trong gia đình, nhà trường và các cộng đồng khác nhau. Một không gian đối thoại có cơ hội mở ra để người bị tổn thương và người gây ra tổn thương, cũng như các thành viên liên quan có cơ hội trò chuyện và lắng nghe về điều đã diễn ra cũng như những tổn thương mà mỗi bên đang phải trải qua. Từ đó tìm hiểu được những nhu cầu chưa được đáp ứng, thấu cảm với chính mình và chuyển hoá những xung đột trong cộng đồng.
Mô hình Công lý Phục hồi có thể được ứng dụng ở 3 cấp độ trong các không gian đa dạng, từ gia đình, nhà trường, nơi làm việc và cộng đồng.
-
- Cấp độ 1: Xây dựng và củng cố mối quan hệ trong trường học.
-
- Cấp độ 2: Giải quyết xung đột
-
- Cấp độ 3: Hỗ trợ tái hoà nhập cộng đồng.
Việc xây dựng và thực hành mô hình ở cấp độ trước sẽ tạo nền tảng thực hành cho cấp độ sau. Ở những thực hành ban đầu, Dự án Lớp học Vòng tròn tập trung lan toả bước nền tảng của mô hình thông qua Phương pháp Sư phạm Vòng tròn nhằm xây dựng không gian hoà nhập và kết nối trong các mối quan hệ.
PHƯƠNG PHÁP SƯ PHẠM VÒNG TRÒN
Những ứng dụng của Phương pháp Sư phạm Vòng tròn mà Dự án Lớp học Vòng tròn áp dụng được xây dựng dựa trên mô hình Công lý Phục hồi. Hiện nay, thực hành Vòng tròn đang được nhiều trường học tại Việt Nam ứng dụng nhưng trong khuôn khổ khá hạn chế như giờ “Circle Time”. Thực tế, Vòng tròn còn nhiều ứng dụng hơn thế và có thể đáp ứng nhu cầu thực hành của các cấp học lớn hơn. Trong môi trường học đường, Vòng tròn được sử dụng là một phương pháp sư phạm để xây dựng văn hoá trường học dựa trên quan hệ lành mạnh, chuyển hoá các xung đột từ cấp độ nhỏ đến lớn, và thay thế cho các hình thức kỷ luật không tích cực có ảnh hưởng tới tinh thần của học sinh và giáo viên.
Phương pháp Sư phạm Vòng tròn hỗ trợ thầy cô trong việc dạy học trong chia sẻ về những chủ đề đơn giản như cuốn sách em yêu thích, về cảm xúc và cách đối diện với những cảm xúc khó và quan trọng trong xây dựng Đồng thuận chung trong lớp. Với Vòng tròn, các giờ học chính khóa cũng có thể trở nên thú vị và khác biệt, tăng cường sự tham gia chủ động trong đưa ra các ý kiến xây dựng của học sinh. Với các học sinh thuộc khối lớp lớn sinh hoạt Vòng tròn còn có thể hỗ trợ tích cực trong việc tổ chức xây dựng cảm giác thuộc về và mối quan hệ kết nối giữa các thành viên.
5 bước cơ bản trong tổ chức một sinh hoạt Vòng tròn
Phương pháp Sư phạm Vòng tròn được ứng dụng phù hợp với mục tiêu, điều kiện và bối cảnh và các thành viên tham gia đa dạng, các học sinh trong lớp, trong cộng đồng giáo viên và các buổi họp phụ huynh. Để một buổi sinh hoạt theo phương pháp Vòng tròn được diễn ra trọn vẹn, các thầy cô có thể thực hiện theo 5 bước cơ bản. Những bước tổ chức đã được Việt hoá 5Ks (Khởi đầu – Kết nối – Khám phá – Kết hợp – Kết thúc) từ quy tắc tiếng anh 5Cs (Convening – Connection – Concern – Collaboration – Closing) để các thầy cô có thể dễ ghi nhớ và thực hành.
Thầy cô chào đón các thành viên tham gia, giới thiệu về sinh hoạt Vòng tròn và chủ đề mà vòng tròn sẽ chia sẻ, thảo luận. Chia sẻ về thông tin cơ bản như vòng tròn sẽ diễn ra ở đâu, trong bao lâu, ai là những người sẽ tham gia, và người tham gia sẽ cần lưu ý hay chuẩn bị gì trước khi Vòng tròn được mở ra.
Đây là bước quan trọng để các thành viên trong lơp học xây dựng sự tin tưởng và gắn bó mà trong các buổi học có thể chưa có thời gian thực hiện. Ghi nhận mức năng lượng, tâm trạng của học sinh và của chính mình như: “Tự đánh giá mức năng lượng”, “Cảm xúc của bạn hiện tại có màu gì?”, “Thời tiết trong bạn hôm nay là?”
Xây dựng những nguyên tắc chung là những giá trị mà các thành viên đặt vào và đồng thuận khi cùng nhau ngồi trong Vòng tròn. Các buổi sinh hoạt tiếp theo, người điều phối chỉ cần nhắc lại và bổ sung hoặc lược bớt nguyên tắc với sự đồng thuận của tất cả thành viên.
Sau khi thống nhất tinh thần chung và tạo kết nối với chủ đề của vòng tròn, vấn đề sẽ bắt đầu được gợi mở bằng 1 câu hỏi mở. Ở bước này, câu hỏi để gợi mở vấn đề nên đơn giản và cụ thể để người tham gia có thể hình dung và đưa ra những quan sát của riêng mình.
Chia sẻ và khám phá những nội dung về các chủ đề mà người tham gia mong muốn được thảo luận. Trong bối cảnh trường học, câu hỏi gợi mở có thể về xây dựng kết nối giữa học sinh giáo viên, một vấn đề về học tập, kỷ luật diễn ra trong lớp học.
Sau khi thầy/cô và học sinh có cơ hội được chia sẻ ý kiến cá nhân ở câu hỏi trước, các thành viên cùng đóng góp những ý kiến và hành động cụ thể để tổng hợp những cách thức đồng giải quyết câu hỏi/ vấn đề đã được đặt ra. Đây là vòng chia sẻ đề cao trách nhiệm cá nhân và cả tinh thần hợp tác. Các thành viên có thể chia sẻ về một hành động cụ thể để giải quyết vấn đề/câu hỏi chung của vòng tròn đã được ghi nhận trước đó hoặc đưa ra một lời đề nghị với một khó khăn/vấn đề của một cá nhân bất kỳ trong vòng tròn. Ở bước này, người điều phối cần hướng năng lượng của nhóm vào việc ghi nhận và ăn mừng những thành tựu đạt được của vòng tròn trong việc đưa ra các giải pháp.
Để đóng lại vòng tròn, thầy/cô sẽ giúp các thành viên tổng kết những kết quả đã thảo luận của chủ đề thông qua ghi nhận cảm xúc hoặc/và một điều thu hoạch sau khi tham gia. Mỗi thành viên sẽ chia sẻ cảm xúc sau khi tham gia Vòng tròn (Check-out cảm xúc). Bên cạnh ghi nhận cảm xúc, vòng tròn Kết thúc cũng có thể sử dụng để ghi lại những câu hỏi còn đọng lại sau buổi thực hành. Có thể đóng Vòng tròn thông qua bài tập hít thở sâu hoặc ghi nhận sự hiện diện và đóng góp của tất cả các thành viên trong thời gian vừa qua.
4 cấu phần quan trọng trong Vòng tròn
Để tổ chức sinh hoạt theo hình thức Vòng tròn, ngoài việc tự chuẩn bị cho bản thân, người điều phối cần chuẩn bị 4 thành phần cơ bản sau:
Tâm vòng tròn – center piece: Tâm vòng tròn là nơi ánh mắt của mỗi thành viên có thể tập trung nhìn vào/ nghỉ ngơi khi cần. Bởi vậy, cần có một vật dụng cụ thể để mắt chúng ta có thể quan sát. Vật đặt trong tâm vòng tròn có thể liên quan tới chủ đề được chia sẻ ngày hôm nay và được người tham gia đóng góp hoặc người điều phối chuẩn bị trước.
Vòng tròn – Circle: các thành viên trong vòng tròn ngồi với nhau và cùng nhau để ý vị trí ngồi sao cho khoảng cách vừa phải, và tạo thành một hình tròn nhất có thể.
Vật nói – talking piece: Một vật dễ cầm nắm, có thể liên quan tới chủ đề của vòng tròn hoặc không: một hòn sỏi, một cành cây nhỏ, hay một món đồ chơi bất kỳ. Vật biết nói sẽ được truyền đi lần lượt trong vòng tròn và người cầm vật biết nói sẽ được tất cả các thành viên trong vòng tròn chú ý lắng nghe.
Đồng thuận chung: những giá trị/nguyên tắc mà mỗi học sinh giáo viên đóng góp và cùng nhau cam kết thực hiện trong Vòng tròn giúp các thành viên có thể tiếp tục chia sẻ và thảo luận những câu hỏi khó hơn. Ở các buổi sinh hoạt tiếp theo, thầy/cô chỉ cần nhắc lại và bổ sung hoặc lược bớt nguyên tắc với sự đồng thuận của tất cả các thành viên.
